1

آلوپسی

بسیاری از مردم  آلوپسی را نوعی ریزش مو می دانند. با این حال ، نکته ای که عوام اطلاعات زیادی در مورد آن ندارند این است که سه نوع اصلی از این بیماری وجود دارد که شامل: 1-  آلوپسی آره آتا(alopecia areata) ، 2- آلوپسی توتالیس (alopecia totalis) و 3- آلوپسی یونورسالیس (alopecia universalis) می باشد.

آلوپسی آره آتا

این یکی از رایج ترین انواع ریزش مو است که نواحی کوچک از پوست را درگیر می کند.

آلوپسی توتالیس

این فرم از بیماری  بر روی کل سر از جمله مژه ها و ابروها تأثیر می گذارد. این یک مرحله پیشرفته تر از آلوپسی آره آتا است که در حدود 1 تا 2 درصد موارد به توتالیس و یونورسالیس تبدیل می شود.

آلوپسی یونورسالیس

این اصطلاح مربوط به ریزش مو در تمام بدن است ، به این معنی که کل اپیدرم پوست عاری از مو می شود . این شدیدترین نوع آلوپسی آره آتا است و به همین ترتیب بسیار نادر است و فقط از هر 100000 نفر 1 مبتلا می شود وجود دارد.

آلوپسی آره آتا

آلوپسی آره آتا ((Alopecia areata)) نوعی بیماری است که باعث ریزش مو در نواحی کوچک می شود ، که ممکن است قابل توجه نباشد. این نواحی می توانند به هم متصل شوند ناحیه ای وسیع را تشکیل دهند. این شرایط هنگامی ایجاد می شود که سیستم ایمنی بدن به فولیکول های مو حمله و در نتیجه ریزش مو ایجاد کند.

ریزش موی ناگهانی ممکن است در پوست سر و در بعضی موارد ابروها ، مژه ها و صورت و همچنین سایر قسمت های بدن رخ دهد. این بیماری  می تواند به آرامی پیشرفت کند و پس از گذشت چندین سال به طور ناگهانی عود کند. این شرایط می تواند منجر به ریزش کامل مو شود ، که به آن Alopecia Universalis می گویند.

آلوپسی آره آتا افراد در هر رده سنی را درگیر می کند ، گرچه بیشتر در نوجوانی یا اوایل بزرگسالی ظاهر می شود. ریزش مو در طی چند هفته اتفاق می افتد. موها معمولاً پس از چندین ماه دوباره رشد می کنند ، اگرچه ممکن است دوباره ریزش کنند. در بعضی موارد ، چرخه های غیر قابل پیش بینی ریزش مو و به دنبال آن رشد مجدد می تواند سال ها طول بکشد.

علاوه بر ریزش مو ، برخی از افراد مبتلا دارای ناهنجاری هایی در ناخن و انگشتان پا مانند چاله های سطح ناخن هستند. ریزش مو در ارتباط با آلوپسی آره آتا دردناک یا ناتوان کننده نیست. با این حال ، تغییراتی در ظاهر فرد ایجاد می کند که می تواند کیفیت زندگی و عزت نفس را تحت تأثیر قرار دهد. در بعضی از افراد ، این شرایط می تواند منجر به افسردگی ، اضطراب و سایر مسائل عاطفی یا روانی شود.

زنان یا مردان؟

گزارش شده است که زنان بیشتر از مردان به آلوپسی آره آتا مبتلا می شوند ، اما دلیل آن مشخص نیست. برخلاف ریزش مو با الگوی زنانه ، که کم پشتی تدریجی مو است و ناحیه وسیعی را پوشش می دهد ، آلوپسی آره آتا ممکن است در یک ناحیه کوچک محدود شود. ریزش مو نیز ممکن است یک باره اتفاق بیفتد. این ناحیه می تواند به تدریج گسترش یابد که نتیجه آن ریزش بیشتر مو است.

علل بیماری

علل آلوپسی آره آتا پیچیده است و به خوبی شناخته نشده است. ترکیبی از عوامل احتمالاً زمینه ساز این اختلال است ، از جمله تغییر در بسیاری از ژن ها که در مو و پوست و سیستم ایمنی بدن کار می کنند.

در بسیاری از موارد ، مشخص نیست که چه عواملی باعث ریزش مو در افراد مبتلا به آلوپسی آره آتا می شود. ممکن است عوامل محیطی مانند استرس عاطفی ، آسیب جسمی یا بیماری پاسخ ایمنی غیر طبیعی را در افرادی که در معرض خطر هستند تحریک کند. با این حال ، در بیشتر افراد مبتلا ، شروع ریزش مو توضیح روشنی ندارد.

آلوپسی آره آتا یکی از گروه بزرگی از بیماری های سیستم ایمنی است که به عنوان اختلالات خود ایمنی طبقه بندی می شود. به طور معمول ، سیستم ایمنیبا شناسایی و حمله به مهاجمان خارجی مانند باکتری ها و ویروس ها و پاکسازی آنها ، بدن را محافظت می کند. در اختلالات خود ایمنی ، سیستم ایمنی بدن از کار می افتد و به جای آن به بافت های خود بدن حمله می کند. به دلایلی که مشخص نیست ، در آلوپسی آره آتا سیستم ایمنی بدن فولیکول های مو را هدف قرار می دهد و رشد مو را متوقف می کند. با این حال ، این بیماری به طور دائمی به فولیکول ها آسیب نمی رساند ، به همین دلیل ممکن است مو بعداً دوباره رشد کند.

ژن ها

بسیاری از ژن های مرتبط با آلوپسی آره آتا در پاسخ ایمنی بدن شرکت می کنند. این ژن ها شامل چندین ژن متعلق به یک خانواده ژنی به نام کمپلکس آنتی ژن لکوسیت انسانی (HLA) است. کمپلکس HLA به سیستم ایمنی بدن کمک می کند پروتئین های بدن را از پروتئین های ساخته شده توسط مهاجمان خارجی تشخیص دهد. هر ژن HLA دارای تنوع مختلفی است که به سیستم ایمنی بدن هر فرد اجازه می دهد در برابر طیف وسیعی از پروتئین های خارجی واکنش نشان دهد.

برخی تغییرات خاص در ژن های HLA احتمالاً منجر به پاسخ ایمنی نامناسب با هدف قرار دادن فولیکول های مو می شود که منجر به آلوپسی آره آتا می شود. ژن های سیستم ایمنی خارج از کمپلکس HLA ، مانند چندین ژن درگیر در التهاب ، نیز با آلوپسی آره آتا در ارتباط هستند.

برخی از تغییرات ژنتیکی مرتبط با آلوپسی آره آتا در افراد مبتلا به سایر اختلالات خود ایمنی شناسایی شده است  که نشان می دهد این گروه از بیماری ها ممکن است عوامل ژنتیکی مشترکی داشته باشند . در افراد مبتلا به آلوپسی آره آتا احتمال ابتلا به سایر اختلالات خود ایمنی از جمله ویتیلیگو ، لوپوس اریتماتوز سیستمیک ، درماتیت آتوپیک ، آسم آلرژیک و بیماری های خود ایمنی تیروئید (مانند تیروئیدیت هاشیموتو و بیماری گریوز) افزایش می یابد. به همین ترتیب ، در افراد مبتلا به سایر اختلالات خود ایمنی نیز ریسک ابتلا به آلوپسی آره آتا افزایش می دهند.

الگوی وراثت

الگوی وراثت آلوپسی آره آتا نامشخص است زیرا به نظر می رسد عوامل ژنتیکی و محیطی متعددی در این امر دخیل باشند. به طور کلی ، خطر ابتلا به این بیماری برای بستگان درجه یک (مانند خواهر و برادر یا فرزندان) افراد مبتلا بیشتر از جمعیت عمومی است. افراد مبتلا به آلوپسی آره آتا نیز به احتمال زیاد دارای اعضای خانواده با سایر اختلالات خود ایمنی هستند.

درمان

در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای آلوپسی آره آتا وجود ندارد. با این حال ، روش های درمانی وجود دارد که ممکن است به رشد مو کمک کند و می تواند از ریزش مو در آینده جلوگیری کند.

به طور کلی پیش بینی پاسخ به درمان دشوار است ، به این معنی که ممکن است به مقدار زیادی آزمایش و خطا نیاز باشد تا زمانی که روش درمانی مناسب برای بیمار یافت شود.  همچنین برای برخی از افراد ، حتی در صورت درمان ، ممکن است ریزش مو نیز بدتر شود.

عوامل موضعی

بمنظور رویش مو می توان از داروهای موضعی که رشد مو را تحریک می کنند استفاده نمود. تعدادی از این داروها ، هم بدون نسخه  و هم با نسخه پزشک در دسترس هستند:

ماینوکسیدیل (روگاین): این دارو به بدون نسخه نیز در دسترس  است و هر روز دو بار روی پوست سر ، ابروها و ریش استفاده می شود. این دارو نسبتاً ایمن است ، اما مشاهده نتایج ممکن است تا یک سال طول بکشد.

آنترالین (Dritho-Scalp): دارویی است که پوست را تحریک می کند تا رشد مجدد مو را تحریک شود.

تصور می شود که کرم های کورتیکواستروئید مانند کلوبتازول (Impoyz) ، کف ، لوسیون و پماد با کاهش التهاب در فولیکول مو اثر بخش می باشند.

ایمونوتراپی موضعی روشی است که در آن ماده شیمیایی مانند دیفن سایپرون برای ایجاد بثورات آلرژیک روی پوست استفاده می شود. بثورات ممکن است ظرف مدت شش ماه باعث رشد موهای جدید شود ، اما برای ادامه رشد مجدد باید درمان را ادامه یابد.

 دارو های تزریقی

تزریق استروئید یک گزینه معمول برای آلوپسی خفیف و تکه ای است که به رشد مو در نواحی طاس کمک می کند.  در این روش سوزن های ریز استروئید را به پوست مناطق آسیب دیده تزریق می کنند.

برای رشد مجدد مو باید هر یک تا دو ماه یکبار درمان انجام شود. شایان ذکر است که این روش مانع از ریزش موی جدید نمی شود.

درمان های خوراکی

از قرصهای کورتیزون گاهی اوقات برای آلوپسی گسترده استفاده می شود ، اما به دلیل احتمال بروز عوارض جانبی ، باید با پزشک متخصص مشورت شود.

سرکوب کننده های سیستم ایمنی خوراکی مانند متوترکسات و سیکلوسپورین گزینه دیگری است که برای درمان به کار می روند. این دارو ها از پاسخ سیستم ایمنی بدن جلوگیری می کنند ، اما به دلیل خطر عوارض جانبی مانند فشار خون بالا ، آسیب کبدی و کلیوی و نوعی سرطان که لنفوم نامیده می شود نمیتوان به مدت طولانی از این روش درمانی استفاده نمود.

نور درمانی

نور درمانی را فتوشیمی درمانی یا فتوتراپی نیز می نامند. این روش نوعی پرتودرمانی است که از ترکیب یک داروی خوراکی به نام پسورالن و نور UV استفاده می کند.

درمان طبیعی

برخی از افراد مبتلا به آلوپسی آره آتا  ممکن است درمان های جایگزینی از جمله طب سوزنی، مکمل های گیاهی، مصرف پروبیوتیک ها، ویتامین ها  مانند روی و بیوتین و….  را برای درمان این بیماری انتخاب می کنند. بیشتر روش های درمانی جایگزین در کارآزمایی های بالینی آزمایش نشده اند ، بنابراین اثربخشی آنها در درمان ریزش مو مشخص نیست.

اثربخشی هر روش درمانی در افراد مختلف متفاوت خواهد بود. بعضی از افراد نیازی به درمان ندارند زیرا موهایشان به خودی خود رشد می کنند.  همچنین در موارد دیگر ممکن است با وجود آزمایش هر گزینه درمانی ، بهبودی  در وضعیت بیمار مشاهده نگردد.

منابع: Medline plus، Healthline

تهیه و ترجمه اختصاصی توسط : رضا موسوی ( آزمایشگاه ژنتیک پزشکی ژنوم اصفهان – مرکز تحقیقات سلولی مولکولی و ژنتیک ژنوم )




آنمی فانکونی (Fanconi anemia)

آنمی فانکونی عارضه ای ارثی است که بسیاری از ارگان های بدن را درگیر می کند. شیوع این بیماری 1 در هر 160000 تولد زنده در جهان است. این بیماری در یهودی های اشکنازی و رمی های ایتالیا بیشتر مشاهده می شود.

در 60 تا 70 درصد بیماران، ناهنجاری های جسمی با هم بروز می کند. از جمله این ناهنجاری ها می توان بیماری های پوستی، از دست دادن انگشت، شست اضافی یا بد شکل، مشکلات دست و استخوان بازو، کوتاهی قد، سر کوچک، ناشنوایی و مشکلات گوش، مشکلات چشم، مشکل در کلیه ها، هیپوگنادیسم و تاخیر در رشد را نام برد.

90 درصد از این بیماران دچار آسیب در مغز استخوان نیز هستند.  مغز استخوان نقش اصلی در تولید سلول های خونی (سلول های قرمز، سفید و پلاکت ) دارد از این رو در این بیماران، تولید همه ی سلول های خونی کاهش می یابد.

ژن های آنمی فانکونی

15 ژن برای این بیماری شناخته شده است که پروتئین های تولید شده، در مسیر FA درگیر هستند. این مسیر در پاسخ به آسیب های ژنومی فعال شده و باعث ترمیم DNA می شود. از جمله این ژن ها می توان ژن های FANCA، FANCB، FANCC، FANCD1، FANCD2 را نام برد.

قابل ذکر است 14 ژن بر روی کروموزوم های اتوزوم قرار دارند و تنها ژن  FANCB بر روی کروموزوم جنسی X  قرار دارد. 60 تا 70 درصد از جهش ها مربوط به ژن FANCA ، 14 درصد مربوط به FANCC ، 10 درصد FANCG و بقیه ژن ها هر کدام زیر 3 درصد را شامل می شوند.

نحوه وراثت

نحوه ی وراثت این بیماری مغلوب اتوزومی است. به این معنی که فرد با داشتن هر دو نسخه از ژن معیوب بیمار می شود و علائم بیماری بروز می کند. در صورتی که تنها یک نسخه از ژن معیوب را از پدر یا مادر خود به ارث ببرد، علائم را نشان نداده ولی ناقل بیماری است و می تواند با احتمال 50 درصد ژن معیوب را به نسل بعد منتقل کند.

در موارد نادر نحوه وراثت بیماری می تواند به صورت وابسته به X مغلوب باشد. در این صورت در مردان به دلیل داشتن تنها یک کپی از کروموزوم جنسی X، یک نسخه از ژن معیوب برای بیمار شدن فرد کافی است.

آنمی فانکونی عارضه ای ارثی است که بسیاری از ارگان های بدن را درگیر می کند. شیوع این بیماری 1 در هر 160000 تولد زنده در جهان است. این بیماری در یهودی های اشکنازی و رمی های ایتالیا بیشتر مشاهده می شود.

علائم

این بیماری با علائمی مثل ناهنجاری های فیزیکی، آسیب های مغز استخوان ، سندرم میلودیسپلاستیک (MDS)، لوسمی میلوئیدی حاد (AML) مشخص می شود. همچنین تست ژنتیکی برای تشخیص این بیماری با بررسی جهش های 15 ژن درگیر، به وسیله روش تعیین توالی (sequencing) و بررسی حذف ها یا دو برابر شدگی های ژنومی در ژن های درگیر صورت می گیرد.

درمان

از جمله درمان برای این بیماران، داروی  اکسی متولون (نوعی استروئید) که برای درمان کم خونی و افزایش تعداد سلول های خونی به کار می رود، داروی G-CSF که تعداد نوتروفیل ها را افزایش می دهد و پیوند سلول های خون ساز مغز استخوان را می توان نام برد.

بررسی تست ناقلی برای افرادی که در خانواده خود فرد مبتلا به آنمی فانکونی دارند  برای هر دو نوع نحوه ی وراثت اتوزومی و وابسته به جنس، صورت می گیرد. تشخیص های پیش از تولد و PGD برای خانواده های دارای فرزند بیمار لازم است. خانواده هایی با این وضعیت می توانند برای شناخت بهتر بیماری خود ، مشاوره ژنتیک داشته باشند.

تهیه شده توسط : خانم ف.سلیمی ( آزمایشگاه ژنتیک پزشکی ژنوم اصفهان – PND )




تالاسمی

تالاسمی یک نوع اختلال خونی ارثی می باشد که در آن تولید هموگلوبین (پروتئین حامل اکسیژن درگلبول های قرمز خون) کاهش پیدا می کند. این مسئله باعث کمبود گلبول های قرمز در خون و همچنین کاهش سطح اکسیژن در جریان خون و نهایتا طیفی از مشکلات در سلامتی فرد شود.

دو نوع اصلی تالاسمی شامل آلفا تالاسمی و بتا تالاسمی می باشد:

تالاسمی علائم و نشانه های متفاوتی دارد و ممکن است از کم خونی ملایم تا آنمی های شدید، خستگی و بی حالی، زرد شدن رنگ پوست و مشکلات استخوانی متغییر باشد.

بتا تالاسمی با جهش در ژن HBB اتفاق می افتد در حالی که آلفا با جهش در ژن های HBA1 و یا HBA2 اتفاق می افتد. الگوی وراثت تالاسمی اتوزومال مغلوب می باشد. درمان آن وابسته به نوع و شدت بیماری می باشد و ممکن است نیاز به مکمل های اسید فولیک و یا حتی دریافت خون باشد.

علائم و نشانه های تالاسمی:

علائم و نشانه های بسیار وابسته به شدت تالاسمی می باشد برای مثال افراد با فرم های خفیف تالاسمی می توانند کم خونی ضعیف داشته باشند یا در کل هیچ علامت یا نشانه ای بروز ندهند. فرم های intermediate  تالاسمی می تواند کم خونی mild تا متوسط را نشان دهد و ممکن است با مشکلات دیگر مانند کاهش رشد، تاخیر در بلوغ، مشکلات استخوانی و افزایش سایز طحال همراه باشد. افراد با فرم شدید تالاسمی علاوه بر علائم در فرم intermediate ممکن است تجربه کم خونی بسیار شدید، کم اشتهایی، بی حالی و رنگ پریدگی، ادرار تیره و رنگ زرد چهره و افزایش اندازه قلب و کبد را داشته باشند.

علت ایجاد بیماری:

دو نوع آلفا وبتا، هر کدام بر روی بخش های متفاوت هموگلوبین تاثیر می گذارد.  هموگلوبین از دو واحد متفاوت تشکیل شده است: بتا گلوبین و آلفا گلوبین (α2β2)

ژن های HBB ساختار گلوبین بتا و ژن های HBA1  و HBA2 ساختارگلوبین آلفا را می سازد. هر فرد دو کپی از هر کدام از این ژن ها دارد یک کپی از پدر و یک کپی از مادر به ارث می برد. جهش در ژن HBB منجر به کاهش سطح زنجیره گلوبین بتا و نهایتا بتاتالاسمی می گردد. از دست دادن و حذف بعضی یا همه ژن HBA1 و HBA2 باعث کمبود زنجیره گلوبین آلفا و تالاسمی آلفا می گردد.

تالاسمی یک نوع اختلال خونی ارثی می باشد که در آن تولید هموگلوبین (پروتئین حامل اکسیژن درگلبول های قرمز خون) کاهش پیدا می کند. این مسئله باعث کمبود گلبول های قرمز در خون و همچنین کاهش سطح اکسیژن در جریان خون و نهایتا طیفی از مشکلات در سلامتی فرد شود.

الگوی وراثت:

به طور کلی این بیماری با الگوی وراثت اتوزومال مغلوب به ارث می رسد. بیشتر افرادی که بتا هستند دارای جهش در هر دو کپی ژن HBB در هر سلول می باشند. والدین فرد بیمار معمولا یک کپی جهش یافته از ژن را دارد و به عنوان ناقل یا هتروزیگوت شناخته می شود. ناقلین معمولا علامت یا نشانه ای را ندارند اگرچه بعضی ناقلین بتا، آنمی ملایمی را نشان می دهند. هنگامی که دو ناقل با الگوی وراثت اتوزومال مغلوب بچه دار می شوند هر فرزند با احتمال 25% (1 فرزند از هر 4 فرزند) احتمال تالاسمی ماژور ، 50% احتمال ناقل بودن و 25% شانس نداشتن این بیماری و سالم بودن را دارند.

تالاسمی آلفا بوسیله جهش در دو ژن  (HBA1 و HBA2)  اتفاق می افتد. افراد دارای دو کپی از HBA1 و دو کپی از HBA2 می باشند برای هر ژن یک کپی از مادر و یک کپی از پدر به ارث می رسد. اگر هر کدام از والدین حداقل در یک کپی از ژن آلفا نقص داشته باشند فرزندان آن ها ریسک به ارث بردن تالاسمی آلفا را دارند. بنابراین، احتمال ابتلا به آلفا تالاسمی و شدت آن بستگی به این دارد که چه تعداد از کپی های ژن آلفا جهش یافته است.

به طور کلی تالاسمی با الگوی وراثت اتوزومال مغلوب به ارث می رسد. بیشتر افرادی که تالاسمی بتا هستند دارای موتاسیون در هر دو کپی ژن HBB در هر سلول می باشند. والدین فرد بیمار معمولا یک کپی جهش یافته از ژن را دارد و به عنوان ناقل یا هتروزیگوت شناخته می شود. ناقلین معمولا علامت یا نشانه ای را ندارند اگرچه بعضی ناقلین بتا تالاسمی آنمی ملایمی را نشان می دهند. هنگامی که دو ناقل با الگوی وراثت اتوزومال مغلوب بچه دار می شوند هر فرزند با احتمال 25% (1 فرزند از هر 4 فرزند) احتمال تالاسمی ماژور ، 50% احتمال ناقل بودن و 25% شانس نداشتن این بیماری و سالم بودن را دارند.

تشخیص:

تست های ژنتیکی برای تشخیص تالاسمی در ژن های HBB وHBA1  ، HBA2 شناخته شده است. اگر جهشی در خانواده ای شناخته شده باشد تست های ناقلی برای اعضای در معرض ریسک خانواده و تشخیص پیش از تولد جنین امکانپذیر می باشد.

در آزمایش خون تالاسمی ماژور گلبولهای قرمز خون کوچک و کم رنگ خواهد بود (کم خونی هیپوکروم میکروسیتر). افت شدید هموگلوبین به مقادیر کمتر از 5 گرم در دسی لیتر وجود دارد. بیلی روبین سرم به علت تخریب سلولها افزایش می‌یابد. تشخیص قطعی با الکتروفورز هموگلوبین انجام می‌شود که در تالاسمی ماژور هموگلوبین A طبیعی ساخته نمی‌شود و 98% هموگلوبین‌ها را هموگلوبین F تشکیل می‌دهد و هموگلوبین A2 نیز تا 5% افزایش پیدا می‌کند.

درمان:

انتخاب بهترین روش درمان بر اساس شدت نوع تالاسمی انجام می پذیرد. افراد بیمار با فرم mild  اغلب نیاز به درمان خاصی ندارند. درحالی که افراد با تالاسمی intermediate  تا فرم شدید آن ممکن است نیاز به تزریق خون، درمان با شلاته کننده های آهن( درمان برای حذف آهن اضافی از بدن بیمار به دلیل سرریز آهن در خون پس از ترزیق ) و مصرف مکمل های اسید فولیک داشته باشند. تالاسمی شدید می تواند باعث مرگ زودهنگام به دلیل مشکلات قلبی گردد در حالی که فرم کمتر شدید آن اغلب طول عمر فرد را کوتاه نمی کند. خوشبختانه انتخاب درمان درست و مناسب باعث افزایش عمر و کیفیت بهتر زندگی برای افرادی با تالاسمی خفیف تا شدید می گردد.

تهیه و ترجمه توسط : خانم ش.سلمانی زاده ( آزمایشگاه ژنتیک پزشکی ژنوم اصفهان – مرکز تحقیقات سلولی و مولکولی و ژنتیک ژنوم )

 




مشاوره ژنتیک

آزمایشگاه ژنتیک در اصفهان | ژنتیک در اصفهان |مشاوره ژنتیک در اصفهان | غربالگری | بهترین آزمایشگاه ژنتیک در اصفهان | آزمایشاه ژنتیک سرطان اصفهان

در مشاوره ژنتیک، مشاوران با جمع آوری و آنالیز سابقه خانوادگی و الگوی وراثت و ارزیابی انتقال اختلال ژنتیکی به خانواده هایی که احتمال اختلالات ژنتیکی در آن ها بالا است، آگاهی رسانند. آن ها اطلاعات درباره آزمایشات ژنتیکی و موارد مرتبط با آن را جمع آوری کرده تا بتوانند اطلاعات مرتبط با ریسک ژنتیکی بیماری ها و آزمایش ها را ارائه دهند.

مشاوران ژنتیک می توانند اهمیت مشکلات ژنتیکی و ارتباط آن با سابقه خانوادگی فرد را برای خانواده ها توضیح و تفسیر نمایند. آن ها همچنین بر روی گزینه های دردسترس و انتخابی بحث و تبادل نظر می نمایند و ارتباط بیماران را با مراکز حرفه ای در زمینه آزمایشات ژنتیک برقرار می سازند.

پروسه انجام مشاوره ژنتیک

  • افزایش پذیرش شرایط بیمار ژنتیکی در خانواده ها.
  • بحث بروی گزینه های مرتبط با مدیریت بیماری ژنتیکی و مزایای انجام آزمایشات ژنتیکی فرد.
  • به افراد و خانواده های آن ها برای غلبه بر عواقب بالقوه حاصل از نتایج آزمایشات ژنتیکی آگاهی رسانی می کنند.
  • کاهش افسردگی و استرس در خانواده ها.
مشاوران ژنتیک با جمع آوری و آنالیز سابقه خانوادگی و الگوی وراثت و ارزیابی انتقال اختلال ژنتیکی به خانواده هایی که احتمال اختلالات ژنتیکی در آن ها بالا است، آگاهی رسانند. آن ها اطلاعات درباره آزمایشات ژنتیکی و موارد مرتبط با آن را جمع آوری کرده تا بتوانند اطلاعات مرتبط با ریسک ژنتیکی بیماری ها و آزمایش ها را ارائه دهند.

در طی اولین جلسات مشاوره ژنتیک، مشاوره دهنده علت مراجعه بیمار و خانواده آن را مشخص می کند. افراد بعد از مشاوره یک سری اطلاعات شامل سابقه فامیلی در اختیار مشاوره دهنده قرار می دهند. نهایتا سابقه پزشکی، روانی- اجتماعی بیمار بررسی می گردد. در میان موضوعاتی که ممکن است در طی جلسه اولیه مشاوره ژنتیک مورد بررسی قرار گیرد، الگوی وراثت ژنتیکی افراد، شانس تکرار بیماری ژنتیکی، آزمایشات در دسترس و قابل انجام و محدودیت آزمایشات، و ارائه گزینه های ادامه نسل برای فرد مذکور می باشد.

ممکن است افراد برای بررسی بیشتر و تخصصی به متخصصین در ارتباط با بیماری شان ارجاع داده شوند. اکثرا تمرکز پزشک مشاور بروی کمک به خانواده فرد بیمار برای مقابله با عواقب اقتصادی، احساسی، روانی، پزشکی و اجتماعی نتایج آزمایشات می باشد. مشکلات روانی شامل انکار، اضطراب، خشم و عصبانیت، غم و اندوه، احساس گناه یا سرزنش گزارش شده است. در صورت لزوم پزشک مشاور افراد را برای رفع و تسکین این موارد به متخصص روانشناسی رجوع می دهد.

اگر آزمایش ژنتیک مثبت گزارش شود و فرد هتروزیگوت یا هموزیگوت در موتاسیون و بیماری ژنتیکی خاصی باشد، مشاوره و بررسی آزمایشات برای اطرافیان و خانواده فرد ضرورتا” پیشنهاد می گردد.

تهیه و ترجمه توسط : خانم ش.سلمانی زاده. ( آزمایشگاه ژنتیک پزشکی ژنوم اصفهان. – مرکز تحقیقات سلولی، مولکولی و ژنتیک ژنوم )




تعیین هویت

تعیین هویت، یک آزمایش جهت تعیین رابطه پدر و فرزندی است که در آن، نمونه DNA پدر و فرزند با یکدیگر مقایسه می شود. گاهی انجام این آزمایش پیش از به دنیا آمدن فرزند مورد نیاز است، در چنین مواردی نمونه گیری از جنین انجام شده و با نمونه DNA پدر مقایسه می شود. به عبارت دیگر آزمایش ژنتیک پدر و تعیین هویت به دو صورت انجام می شود:

  • تشخیص پیش از به دنیا آمدن و بانمونه گیری از جنین
  • تشخیص با نمونه گیری خون از افراد

کاربردهای تعیین هویت

آزمایش تعیین هویت کاربردهای مختلفی دارد و در موارد زیادی مورد استفاده قرار می گیرد که عبارت اند از:

  • در زمان وقوع جرم و با نمونه گیری از متهمین
  • گم شدن یکی از اعضای خانواده
  • تشخیص هویت افراد از روی آثار باقی مانده از جسد وی (در حوادثی مثل آتش سوزی، زلزله، تصادفات جاده ای، جنگ و …)
  • جا به جا شدن نوزاد در هنگام تولد
  • تشخیص همسان یا ناهمسان بودن دوقلوها
  • تایید رابطه ی بیولوژیکی در مسائل مربوط به سهم الارث هر یک از فرزندان خانواده
  • تعيين نسبت والد- فرزندي، برادر-برادر، برادر- خواهر، نوه- پدر بزرگ، نوه- مادر بزرگ، عمو زادگي
  • انگشت نگاری DNA در آﻧﺎﻟﯿﺰ : ﯾﮏ روش ﺳﺎده در اﯾﺠﺎد ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪي ﻫﺎي

توالی ژنتیکی

با توجه به پروژه ژنوم انساني، مي توان دريافت كه 95 درصد ژنوم هسته اي انسان از توالي هاي غیر کد شونده یا non-coding است و 5 درصد باقی مانده مربوط به ژن های کد کننده ی پروتئین است.

توالي هاي غير كد شونده در نواحي مختلف ژنوم واقع گرديده و در هر ناحيه برحسب نوع ترادف و محل استقرار با نام هاي مختلفي معرفي شده اند. قسمت اعظم توالي هاي غير كدشونده در افراد مختلف مشابه بوده اما قسمتي از اين توالي ها تنوع زيادي در بين افراد نشان مي دهد(STR – VNTR). اين تنوع نقشي در خصوصيات فنوتيپي يا فيزيولوژيك و به عبارتي حيات و زندگي فرد نداشته ومعمولا نيز بدون تغيير از والدين به فرزندان منتقل مي شود و مي توان از آنها در تعيين هويت استفاده كرد.

 

تعیین هویت، یک آزمایش جهت تعیین رابطه پدر و فرزندی است که در آن، نمونه DNA پدر و فرزند با یکدیگر مقایسه می شود. گاهی انجام این آزمایش پیش از به دنیا آمدن فرزند مورد نیاز است، در چنین مواردی نمونه گیری از جنین انجام شده و با نمونه DNA پدر مقایسه می شود.

Paternity – Maternity

آزمایش پدری (paternity) رایج ترین آزمایش خویشاوندی می باشد. ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﺻﺪﻫﺎ ﻫﺰار آزﻣﺎﯾﺶ ﭘﺪر- ﻓﺮزﻧﺪي اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد.

آزمایش ژنتیک پدر و به طور کلی آزمایش ژنتیک در تمامی مردان به دو منظور انجام می شود. گاهی این آزمایش برای تعیین هویت و تایید رابطه ی پدر و فرزندی بوده و گاهی نیز به منظور تشخیص علل ناباوری در مردان انجام می شود.

اين تست براي تأييد نسبت پدر و فرزند با عنوان paternity test و همچنين براي نسبت مادر و فرزند با عنوان maternity test ناميده مي شوند. البته تست maternity كمتر رایج است به دلیل اينكه در اكثر موارد رابطه خوني مادر-فرزند مشخص است، مگر اينكه بعد از چندين سال دوري مادر از فرزند براي اثبات نسبت انجام شود.

maternity test به وسیله ژنوم میتوکندری ( mtDNA ) انجام می شود. این ژنوم توارث مادری دارد و فقط از مادر به فرزندان منتقل می شود. در واقع مقایسه ی DNA میتوکندری که برای تایید رابطه ی مادر- فرزندی استفاده می شود بسیار راحت تر از ژنوم هسته ای است ولی این مقایسه برای تایید رابطه ی خونی پدر-فرزندی کاربردی ندارد.

maternity test به وسیله ژنوم میتوکندری ( mtDNA ) انجام می شود. این ژنوم توارث مادری دارد و فقط از مادر به فرزندان منتقل می شود. در واقع مقایسه ی DNA میتوکندری که برای تایید رابطه ی مادر- فرزندی ( تعیین هویت ) استفاده می شود بسیار راحت تر از ژنوم هسته ای است ولی این مقایسه برای تایید رابطه ی خونی پدر-فرزندی کاربردی ندارد.

تعیین هویت جنین

در دوران بارداري براي اثبات نسبت پدر و جنين، از روش هاي تهاجمي و غير تهاجمي  قبل از تولد استفاده مي شود. روش های تهاجمی شامل نمونه برداری از پرزهای کوریونی (CVS) و یا مایع آمنیوتیک می باشد. در این روش نمونه به صورت مستقیم از جنین گرفته می شود و بنابراین بسیار دقیق خواهد بود.

اما در روش غیر تهاجمی از نمونه ی خون مادر حامله (بعد از هفته 8 بارداری) استفاده می شود. از آنجایی که خون مادر در دوران بارداری حاوی مقداری از DNA جنین است، می توان با آنالیز و مقایسه ی DNA جنین و پدر فرضی رابطه ی پدر-فرزندی را تایید یا رد کرد.                                                                             

 

تهیه شده توسط : خانم ش.خدابخشیان ( آزمایشگاه ژنتیک پزشکی ژنوم اصفهانسیتوژنتیک ) – انیمیشن : بهپور ریاحی پور 




(NIPT (Cell Free DNA

NIPT یک روش غربالگری غیرتهاجمی سلامت جنین است که در آن با استفاده از DNA آزاد جنینی موجود در خون مادر (Cell free DNA) ناهنجاری های ژنتیکی جنین مانند سندروم های داون، ادوارد و پاتو (که از متداول ترین اختلالات ژنتیکی جنین در زنان باردار هستند) به دقت شناسایی می شوند. همچنین این تست آگاهی از جنسیت جنین را ممکن می سازد .

NIPT یک روش غربالگری غیرتهاجمی سلامت جنین است که در آن با استفاده از DNA آزاد جنینی موجود در خون مادر (Cell free DNA) ناهنجاری های ژنتیکی جنین مانند سندروم های داون، ادوارد و پاتو (که از متداول ترین اختلالات ژنتیکی جنین در زنان باردار هستند) به دقت شناسایی می شوند. همچنین این تست آگاهی از جنسیت جنین را ممکن می سازد .

اهمیت NIPT

تست های غربالگری غیر تهاجمی جنین از این جهت حائز اهمیتند که امکان بررسی دقیق و ایمن وجود ناهنجاری ژنتیکی مانند تریزومی که متداول ترین آن سندروم داون است را پیش از تولد فراهم می آورند. پیش از معرفی این روش برای تشخیص ناهنجاری ها از قبیل سندروم داون از سایر روش های غربالگری و تست های آزمایشگاهی استفاده می شد که این روش ها از دقت بالایی برخوردار نبودند(حداکثر 80%) .از طرفی روش های تهاجمی با دقت بالا مانند آمنیوسنتز و استفاده از پرزهای کوریونی دارای ریسک سقط جنین می باشند. این در حالیست که یک روش غیر تهاجمی جدید با قدرت تشخیص بالا (99%) و بدون ریسک سقط است و برای خانم هایی توصیه می شود که حداقل در هفته دهم بارداری قرار دارند و مشاوره های کافی را با توجه به انتخاب ها، مزایا و محدودیت های غربالگری سه ماهه اول و دوم بارداری دریافت کرده اند.

می تواند حساس تر و اختصاصی تر از غربالگری سه ماهه اول بارداری و غربالگری سه ماهه دوم بارداری باشد.   cfDNA غربالگری

تست NIPT چه بیماری هایی را شامل می شود؟

سندروم های داون، ادوارد وپاتو از اختلالات ژنتیکی هستند که به دلیل وجود رونوشت اضافه از یک کروموزوم خاص پدید می آیند و با نام تریزومی شناخته می شوند. سندروم داون که با اختلالات ذهنی و ناهنجاری های مادرزادی مشخص می شود، 1 در هر 700 مورد بارداری رخ می دهد که این میزان ریسک در مادران بالای 35 سال افزایش می یابد. سندروم های ادوارد و پاتو کمتر متداول بوده و به ترتیب 1 از هر 3000 و 1 از هر 10000 بارداری را شامل می شوند. این سندروم ها با نقص قابل توجه هنگام تولد و ناهنجاری های شدید مادرزادی همراهند و تعداد کمی از نوزادان مبتلا به این اختلالات پس از سال اول تولد زنده می مانند.

سندروم های داون، ادوارد وپاتو از اختلالات ژنتیکی هستند که به دلیل وجود رونوشت اضافه از یک کروموزوم خاص پدید می آیند و با نام تریزومی شناخته می شوند. سندروم داون که با اختلالات ذهنی و ناهنجاری های مادرزادی مشخص می شود، 1 در هر 700 مورد بارداری رخ می دهد که این میزان ریسک در مادران بالای 35 سال افزایش می یابد. سندروم های ادوارد و پاتو کمتر متداول بوده و به ترتیب 1 از هر 3000 و 1 از هر 10000 بارداری را شامل می شوند. این سندروم ها با نقص قابل توجه هنگام تولد و ناهنجاری های شدید مادرزادی همراهند و تعداد کمی از نوزادان مبتلا به این اختلالات پس از سال اول تولد زنده می مانند.

cfDNA یک تست ایمن برای مادر و جنین است که در آن از نمونه ی خون مادر استفاده می شود. این تست یکی از دقیق ترین تست های غربالگری جنین است که در بارداری های تک قلویی پس از هفته ی دهم و همچنین در بارداری از طریق IVF قابل انجام است. برمبنای مطالعات اعتبار سنجی بالینی،  cfDNA یک تست قوی و قابل اعتماد NIPT است. این آزمایش با دقت بسیار بالا (بیش از 99%) و مثبت کاذب بسیار پایین(کمتر از 0.1%) در مقایسه با روش های غربالگری مرسوم توجه ویژه ای را به خود جلب نموده است. همچنین cfDNA تستی سریع بوده و در مدت 10-14 روز کاری پس از تحویل نمونه به آزمایشگاه قابل انجام است.

نتایج آزمایش

 اگر نتایج آزمایش Cell Free DNA نرمال باشد نیازی به انجام آزمایشات بیشتر نیست. اما اگر نتایج افزایش ریسک ناهنجاری های کروموزومی را نشان دهد انجام آمنیوسنتز یا نمونه برداری از پرزهای جنینی توصیه می شود. تست های بیشتر با استفاده از آمنیوسنتز و یا نمونه برداری پرزهای جنینی می تواند تشخیص را تایید کند. 

 

تهیه و ترجمه : مرکز ژنتیک پزشکی ژنوم اصفهانمرکز تحقیقات سلولی، مولکولی و ژنتیک ژنوم




بیماری ادرار شربت افرا (MSUD)

بیماری ادرار شربت افرا MSUD یک ناهنجاری ارثی است که بیمار فاقد آنزيم تجزيه‌كننده اسيدهاي آمينه شاخه‌دار می باشد، یا آنزيم در بدن وی غير فعال است و يا ميزان فعاليت آنزيم كمتر از حد طبيعي است. در نتيجه سطح اسيدهاي آمينه شاخه‌دار و محصولات ناشي از آنها (كتواسيدها) در بدن افزايش يافته و باعث بروز علائم بيماري مي‌شود. انواع مختلف آن، از نظر شدت بیماری و شدت نقص آنزیمی با هم متفاوت هستند. دامنه شدت بروز علائم بیماری بسیار وسیع است و هر چه مقدار آنزیم کمتر باشد علائم بیماری شدیدتر خواهد بود.

انواع MSUD

بیماری MSUD  داراي چهار نوع مختلف كلاسيك، متوسط، متناوب و پاسخ‌دهنده به تيامين است که نوع شدید و رایج، نوع کلاسیک آن می باشد که از علائم این بیماران می توان بوی شربت افرا در ادرار، استفراغ، فقدان انرژی، بی اشتهایی و تاخیر در رشد را نام برد. در صورتی که این بیماری درمان نشود می تواند منجر به تشنج، کما و یا مرگ شود.

نحوه توارث

شیوع این بیماری 1 در هر 185000 تولد و الگوی وراثت آن مغلوب اتوزومی است. به این معنی که فرد با داشتن هر دو نسخه از ژن معیوب بیمار می شود و علائم بیماری بروز می کند. در صورتی که تنها یک نسخه از ژن معیوب را از پدر یا مادر خود به ارث ببرد، علائم را نشان نداده ولی ناقل بیماری است و می تواند با احتمال 50 درصد ژن معیوب را به نسل بعد منتقل کند. جهش در ژن های BCKDHA (عامل نوع IA)، BCKDHB (عامل نوع IB ) و DBT (عامل نوع II ) می تواند باعث این بیماری شود.

 

بیماری ادرار شربت افرا MSUD یک ناهنجاری ارثی است که بیمار فاقد آنزيم تجزيه‌كننده اسيدهاي آمينه شاخه‌دار می باشد، یا آنزيم در بدن وی غير فعال است و يا ميزان فعاليت آنزيم كمتر از حد طبيعي است. در نتيجه سطح اسيدهاي آمينه شاخه‌دار و محصولات ناشي از آنها (كتواسيدها) در بدن افزايش يافته و باعث بروز علائم بيماري مي‌شود.

این ژن ها پروتئین هایی را بیان و تشکیل کمپلکس پروتئینی می دهد که در شکستن و تجزیه اسید های آمینه شاخه دار نقش دارند. این اسید های آمینه بیشتر در غذاهایی مثل شیر، گوشت و تخم مرغ وجود دارند. جهش در هر کدام از این ژن ها می تواند باعث کاهش عملکرد کمپلکس پروتئینی و مانع شکستن نرمال اسید های آمینه ذکر شده و در نتیجه تجمع آنها و محصولاتشان در مغز و دیگر ارگان ها شود.

تشخیص MSUD

تشخیص این بیماری از طریق بوی شربت افرا ادرار در 12 تا 24 ساعت پس از تولد نوزاد امکان پذیر است. در 18 تا 24 ساعت پس از تولد، بعد از خوردن شیر مادر تست های بیوشیمیایی و آنالیز اسید های آمینه پلاسما  صورت می گیرد. در این بیماران لوسین و ایزولوسین  و والین (اسید های آمینه شاخه دار) پلاسما افزایش می یابد. برای بررسی کمی اسید های آمینه از کروماتوگرافی گازی و غیر کمی از روش دی نیترو فنیل هیدرازین (DNPH) استفاده می شود. تست DNPH در نوزادان با سن بین 48 تا 72 ساعت قابل انجام است. در این تست بعد از اضافه کردن چند قطره محلول DNPH در صورت مثبت بودن آزمايش، رسوب زرد يا سفيد گچي كه نشان‌دهنده هيدرازين نامحلول است، حاصل مي‌شود.

تست ژنتیکی برای تشخیص جهش های نقطه ای ژن های دخیل، با استفاده از روش تعیین توالی و برای حذف شدگی ها و دوبرابر شدگی های ژنومی، روش MLPA انجام می شود. در 45 درصد موارد ژن BCKDHA، 35 درصد ژن BCKDHB و 20 موارد هم ژن DBT نقش دارد. برای درمان این بیماران رژیم غذایی کم پروتئین با حداقل مقدار اسیدهای آمینه با زنجیره جانبی شاخه‌دار و انجام پيوند كبد به منظور جايگزين نمودن آنزيم معيوب با آنزيم كارآمد انجام می شود.

برای خانواده های دارای فرزند بیمار آزمایش بر روی بقیه افراد خانواده نیز برای بررسی ناقلی از نظر جهش مشخص شده صورت می گیرد. تشخیص های پیش از تولد و PGD  برای این خانواده ها لازم است. خانواده هایی با این وضعیت می توانند برای شناخت بهتر بیماری خود ، مشاوره ژنتیک داشته باشند.

تهیه شده توسط : خانم ف.سلیمی ( آزمایشگاه ژنتیک پزشکی ژنوم اصفهان – PND )

 

 

 




بیماری ویلسون:(wilson disease)

بیماری ویلسون یک ناهنجاری نادر ژنتیکی و ارثی می باشد که در آن مس(Copper)  به مقدار زیاد در کبد، مغز و دیگر ارگانها تجمع می یابد و باعث بروز علائم این بیماری می شود.

 مس نقش مهی در سلامت سلول های عصبی، استخوان ها، کلاژن و پوست ایفا می کند. به طور نرمال مس از طریق غذا، جذب بدن می شود و مقدار اضافی آن توسط بدن دفع می شود. در افراد بیمار، این مس اضافی به خوبی دفع نشده و در بدن تجمع پیدا می کند. علائم این بیماری معمولا در سنین 12 تا 45 سالگی شروع می شود .خستگی، کاهش اشتها، درد های شکمی، یرقان، زرد شدن رنگ پوست، کوفتگی بدن، مشکل در صحبت کردن و غذا خوردن، سفتی ماهیچه ها و عدم کنترل حرکات بدن از علائم این بیماری می باشد که بسته به این که چه ارگانی درگیر است در بیماران مختلف، متفاوت می باشد. از مهمترین عوارض این بیماری زخم کبد، مشکلات نورولوژیکی مداوم و مشکلات کلیه می باشد. تشخیص این بیماری از دیگر بیماری های کبدی مثل هپاتیت گاهی مشکل است.

 

بیماری ویلسون یک ناهنجاری نادر ژنتیکی و ارثی می باشد که در آن مس(Copper)  به مقدار زیاد در کبد، مغز و دیگر ارگانها تجمع می یابد و باعث بروز علائم این بیماری می شود.

شیوع این بیماری  1 در هر 30000 تولد زنده است. اگر این بیماری سریع تشخیص داده شود قابل درمان بوده و فرد می تواند همانند افراد نرمال به زندگی خود ادامه دهد. عامل این بیماری موتاسیون در ژن ATP7B می باشد. این ژن، پروتئین Copper transporting ATPase 2 را بیان می کند که نقش مهمی در حذف مس اضافی در بدن بر عهده دارد.

موتاسیون در این ژن مانع عملکرد صحیح این پروتئین شده و در نتیجه مس در مقدار سمی در بدن تجمع پیدا می کند و باعث آسیب به بافتها از جمله کبد و مغز می شود. وراثت این بیماری اتوزومال مغلوب می باشد به این صورت که فرد حتما باید دو کپی ناقص از ژن را به ارث ببرد تا مبتلا به بیماری ویلسون شود در صورتی که با داشتن یک کپی ناقص ، تنها ناقل این بیماری است و می تواند آن را با احتمال 50 % به نسل بعد منتقل کند.

ژن ATP7B بر روی کروموزوم 13 در موقعیت قرار دارد و در کلیه، کبد و جفت بیان می شود. تاکنون حدود 300 موتاسیون برای ژن ATP7B در بیماران ویلسون گزارش شده که در جوامع مختلف شیوع هر موتاسیون متفاوت است. برای مثال در جوامع غربی در 37 تا 67 درصد موارد، جایگزینی هیستیدین شماره 1069 با گلوتامین (H1069Q) باعث این بیماری می شود در حالی که در آسیا این موتاسیون شیوع کمی دارد و موتاسیون R778L که لوسین جایگزین آرژینین می شود با فراوانی 57 درصد، شیوع بیشتری دارد.

با استفاده از روش تعیین توالی  98 درصد موتاسیون ها در بیماران مشخص می­شود. در موارد نادر، برخی حذف  شدگی ها یا دو برابر شدن های ژنومی با روش تعیین توالی قابل تشخیص نمی باشد که از روش های کمی نظیر MLPA استفاده می شود. با مشخص شدن موتاسیون در فرد بیمار، موتاسیون در بقیه افراد خانواده هم بررسی می شود و افراد ناقل مشخص می شوند.

به جز تست ژنتیکی از دیگر تست هایی که برای تشخیص این بیماری بکار می رود می توان تست اوره، تست خون، آزمایش چشم  برای تشخیص تجمع مس در چشم ها و نمونه برداری از کبد برای تشخیص این بیماری را نام برد. بیماران  مبتلا به ویلسون گاهی با نوعی کاتاراکت چشمی همراه هستند که توسط آزمایش چشم مشخص می شود.

برای درمان افراد مبتلا، مصرف Chelating agent  تجویز می شود که باعث آزاد شدن مس به جریان خون و حذف آن از بدن می شود. دربیماران مبتلا به ویلسون با آسیب کبدی ، پیوند کبد ضروری می باشد.

تهیه شده توسط : خانم ف.سلیمی ( آزمایشگاه ژنتیک پزشکی ژنوم اصفهان – PND )




اختلال هتروکرومیا یا تفاوت در رنگ چشمان یک فرد

اکثر نوزادان تازه متولد شده چشمانی با رنگ روشن دارند و معمولاً با گذشت چند ماه نخست زندگی و قرار گرفتن در معرض نور آفتاب، رنگ چشم کودکان تیره تر خواهد شد. به طور کلی تیره یا روشن بودن رنگ چشم به دو عامل اصلی ژنتیک و میزان رنگدانه های موجود دربافت عنبیه باز می گردد.

 رنگ چشم توسط رنگدانه ایی به نام ملانین تعیین می شود و بسته به میزان ذخیره ملانین درعنبیه چشم، طیف گسترده ایی از رنگ چشم ایجاد می شود. از این رو افراد با مقادیر زیاد ملانین دارای رنگ چشم تیره (قهوه ایی)، افراد با مقادیر متوسط رنگدانه دارای رنگ چشم سبز و افراد با مقادیر بسیار کم رنگدانه دارای رنگ چشم روشن ( آبی یا خاکستری) هستند.

دانشمندان امروزه بر این باورند که چندین ژن در تعیین رنگ چشم یک فرد نقش دارند اما اصلی ترین ژن، ژن OCA2 است که تا 74 درصد در شکل گیری رنگ چشم دخیل است. این ژن در واقع کد کننده  پروتئین P  است که در تولید رنگدانه ملانین در ملانوسیتها نقش دارد.  از این روی جهشی کوچک درژن OCA2 می تواند سبب محدود شدن تولید ملانین در عنبیه و آبی شدن رنگ چشم شود. اگر فعالیت این ژن به طور کامل محدود شود، فرد دچار اختلال خاصی به نام آلبینیسم یا زالی می شود که در اثر آن تولید رنگدانه ملانین متوقف شده و موهای فرد سفید و چشمانش قرمز خواهد بود.

در این میان انسان هایی نیزهستند که در دو چشم خود دارای رنگ  متفاوت می باشند. وقتی که مقدار متفاوتی ملانین در هر یک از عنبیه های چشم موجود باشد، رنگ دو چشم متفاوت خواهد بود که به این تفاوت رنگ آمیزی درعنبیه هترکرومیا یا ناهمرنگی عنبیه گفته می شود. هتروکرومیا علاوه بر انسان ها در حیوانات اهلی از جمله سگ ها، گربه ها و اسب‌ها نیز مشاهده می‌شود.

انواع هتروکرومیا

هتروکرومیا دارای انواع متفاوتی است که به طور کلی می توان به سه گروه زیر اشاره کرد:
  1. هتروکرومیای کامل: رنگ دو چشم فرد متفاوت است(هر چشم یک رنگ متفاوت دارد)
  2. هتروکرومیای بخشی یا مقطعی: بخشی از یک یا هر دو چشم رنگ متفاوت دارند. در واقع رنگ یک بخش چشم با بخش دیگر آن کاملا متفاوت است.
  3. هتروکرومیای مرکزی: فرد دارای دو رنگ متفاوت در یک عنبیه است. معمولا حلقه بیرونی عنبیه یک رنگ و حلقه داخلی آن به رنگ دیگری می‌باشد. چشم‌هایی که دارای چنین وضعیتی می‌باشند به عنوان چشم گربه‌ای نیز شناخته می‌شوند.
در این میان انسان هایی نیزهستند که در دو چشم خود دارای رنگ  متفاوت می باشند. وقتی که مقدار متفاوتی ملانین در هر یک از عنبیه های چشم موجود باشد، رنگ دو چشم متفاوت خواهد بود که به این تفاوت رنگ آمیزی درعنبیه هترکرومیا یا ناهمرنگی عنبیه گفته می شود. هتروکرومیا علاوه بر انسان ها در حیوانات اهلی از جمله سگ ها، گربه ها و اسب‌ها نیز مشاهده می‌شود.
انواع هتروکرومیا:

هتروکرومیا کامل( بالا چپ)، هتروکرومیا مرکزی( بالا راست)، هتروکرومیای بخشی(پایین)

علل هتروکرومیا یا دو رنگی چشم

  1. هتروکرمیایی که در بدو تولد وجود دارد، هتروکرومیای ژنتیکی نامیده می شود. این ناهمرنگی عنبیه دراکثر موارد خوش خیم است و اختلال خاصی ایجاد نمی کند و می تواند به یکی از دلایل زیر رخ دهد:
  • در نتیجه تغییرات در یکی از ژن های کنترل کننده رنگ چشم دردوران جنینی ایجاد شود.
  • این ژن از یکی از والدین به کودک به ارث برسد ( با توجه به اینکه این ویژگی اتوزومال غالب است )
  • به دنبال برخی از انواع بیماری‌ها و سندرم‌های ژنتیکی از جمله سندروم هورنر، استورگ وبرو واردنبرگ رخ می دهد.
  • کیمرا (شیمر):در موارد بسیار نادر فرد می‌تواند کیمرا باشد (وقتی فرد دارای محتوای ژنتیکی از دو زیگوت متفاوت است) در نتیجه رنگ‌ چشم متفاوت بروز می‌کند.
  1. هتروکرومیایی که بعدها در طول زندگی فرد و به واسطه ی یکسری از بیماری ها، آسیب ها و یا استفاده از از داروهای خاص به وجود می آید، بعنوان هتروکرومیای اکتسابی شناخته می شود. لازم به ذکر است که معمولا هتروکرومیای اکتسابی در مقایسه با نوع ژنتیکی آن رواج کمتری دارد. هتروکرومیای اکتسابی می تواند در نتیجه یکی از عوامل زیر بعد از دوران نوزادی رخ دهد:
  • آسیب به چشم
  • گلوکوم یا آب سیاه
  • دیابت
  • جراحی
  • نوروبلاستوما، نوعی سرطان سلول های عصبی که معمولا کودکان زیر 10 سال را درگیر کرده و با علائمی از جمله افتادگی پلک، ایجاد پاپیل های کوچک و هتروکرومیا چشم همراه است.
  • سرطان چشم یا ملانوما

درمان هتروکرومیا

هتروکرومیا به خودی خود حالتی بی خطر بوده و رنگدانه‌های درون چشم مشکلی در بینایی ایجاد نمی کنند. درمان معمولا بر روی معالجه ی علل اساسی ایجاد کننده ی این شرایط متمرکز است و چنانچه مشکل مهمی مطرح نباشد به درمان خاصی نیاز نیست.  فرد مبتلا به هتروکرومیا در صورتی که احساس نارضایتی و ناخوشایندی دارد می تواند از لنزهای تماسی رنگی برای ایجاد رنگ یکسان در دو عنبیه استفاده کند.

تهیه شده توسط : خانم پ.صالحیان ( آزمایشگاه ژنتیک پزشکی ژنوم اصفهان – سیتوژنتیک )




ژنتیک خشم

تا حدود 12000 سال پیش ، همه انسان ها برای تامین غذا به عنوان شکارچی زندگی می کردند  و جامعه شکارچیان ناخودآگاه با  خشونت همراه بود. تحقیقی که دهه ها پیش توسط انسان شناسانی که با شکارچیان غیرمجاز زندگی می کردند ، انجام شد ، نشان داد که مردان شکارچی که مرتکب قتل می شوند ، دارای فرزندان بیشتری هستند ، زیرا احتمال زنده ماندن و افزایش نسل در آن ها بیشتر است. بنابراین ، ممکن است همه ما امروز به دلیل خشونت در اجداد گذشته خود اینجا باشیم.( ژنتیک خشم ) ما هنوز هم با مطالعه دوقلوها بقایای تاریخ تکاملی خود را مشاهده می کنیم. این مطالعات نشان می دهد که تقریبا نیمی از تغییرات فردی در پرخاشگری به ارث می رسد. اخیراً ، از زمان رمزگشایی ژنوم انسان، دانشمندان قادر به بررسی تغییرات ژن های خاص مربوط به عملکرد انتقال دهنده عصبی برای ارزیابی رابطه آنها با پرخاشگری هستند.

برخی از ما بیشتر از دیگران مستعد عصبانیت و خشم هستیم واگرچه دلیل آن کاملاً واضح و روشن نیست ، اما ژنتیک می تواند در رفتارهای خشم گونه ما نقش داشته باشد خصوصاً اگر با بیماری روحی روبرو هستید که در خانواده شما وجود دارد. اگر شما با این مشکل دست به گریبان هستید باید به پزشک متخصص و حرفه ای برای ارزیابی، تشخیص و درمان مراجعه کنید. از طرف دیگر ، عصبانیت شما ممکن است یک رفتار آموخته شده و اکتسابی باشد. شما ممکن است از زمان کودکی رفتار عصبانی را از دیگران الگوبرداری کرده باشید. اگر فکر می کنید عصبانیت شما ریشه در رفتار آموخته شده دارد ، بدانید که برای تغییررفتارهای قدیمی و یادگیری رفتارهای جدید هرگز دیر نیست.

بسیاری از بیماری های روانی که می تواند در خانواده ها ایجاد شود، مانند اختلال دو قطبی و افسردگی، یک مشخصه مشترک دارند و آن عصبانیت  وخشم است (یا تحریک پذیری دقیق تر در مورد افسردگی).

 

تا حدود 12000 سال پیش ، همه انسان ها برای تامین غذا به عنوان شکارچی زندگی می کردند  و جامعه شکارچیان ناخودآگاه با خشونت همراه بود. تحقیقی که دهه ها پیش توسط انسان شناسانی که با شکارچیان غیرمجاز زندگی می کردند ، انجام شد ، نشان داد که مردان شکارچی که مرتکب قتل می شوند ، دارای فرزندان بیشتری هستند ، زیرا احتمال زنده ماندن و افزایش نسل در آن ها بیشتر است. بنابراین ، ممکن است همه ما امروز به دلیل خشونت در اجداد گذشته خود اینجا باشیم. ما هنوز هم با مطالعه دوقلوها بقایای تاریخ تکاملی خود را مشاهده می کنیم. این مطالعات نشان می دهد که تقریبا نیمی از تغییرات فردی در پرخاشگری به ارث می رسد. اخیراً ، از زمان رمزگشایی ژنوم انسان، دانشمندان قادر به بررسی تغییرات ژن های خاص مربوط به عملکرد انتقال دهنده عصبی برای ارزیابی رابطه آنها با پرخاشگری هستند.
ژنتیک خشم

ژن های دخیل در بروز خشم ( ژنتیک خشم ):

از زمان شناسایی جهش وابسته به X در ژن MAOA  که مسئول یک رفتار شدید پرخاشگرانه و خشونت آمیز در مردان یک خانواده هلندی [برونر و همکاران ، 1993] بررسی گردید، دوپامین و سروتونین  دو انتقال دهنده عصبی ،کانون اصلی مطالعات خشم و پرخاشگری بوده است. از طرف دیگر ، مارکرهای وابسته به جنسیت و ژن های مربوط به عملکرد هورمونی مانند گیرنده های هورمونی نیز مورد توجه قرار گرفته اند ، و اینطور به نظر می رسد که رفتار پرخاشگرانه در مردان بیشتر است. عوامل ژنتیکی دخیل در رفتار پرخاشگرانه احتمالاً دارای اثر اندکی هستند، اهمیت نسبی این ژن ها در ترکیب با فاکتورهای محیطی تشدید می شود.

انتقال دهنده های عصبی سروتونین و دوپامین:

چهار ژن مرتبط با آنزیم های کد کننده دوپامین و سروتونین که بیشترین اهمیت را در مطالعات اخیر داشته اند شامل ژن های انتقال دهنده های عصبی (MAOA and COMT) ، ناقلین سروتونین (5HTT) و گیرنده دوپامین (DRD4) می باشند.

چهار ژن مرتبط با آنزیم های کد کننده دوپامین و سروتونین که بیشترین اهمیت را در مطالعات اخیر داشته اند شامل ژن های انتقال دهنده های عصبی (MAOA and COMT) ، ناقلین سروتونین (5HTT) و گیرنده دوپامین (DRD4) می باشند.
سراتونین – دوپامین – نورادرنالین
اگر اخیراً عصبانی بوده اید یا فکر می کنید ممکن است یک بیماری روانی باعث عصبانیت شما شود ، چند مرحله وجود دارد که باید انجام دهید:
  • به سابقه پزشکی خانواده خود توجه کنید.

آیا اختلال دوقطبی ، افسردگی یا بیماری روانی دیگری که توضیح دهنده این طغیان های عصبی و خشم باشد در خانواده شما وجود دارد؟ از مشورت با اعضای خانواده خود و پرسیدن از آنها نترسید . توضیح دهید که نگران سلامتی خود هستید و همچنین از آنها حمایت کنید.

  • با یک متخصص پزشکی یا بهداشت روان ملاقات کنید.

 اگر علائم یک بیماری روانی را تجربه کردید یا به سادگی نمی توانید توضیح دیگری درباره تمایلات عصبانی خود ارائه دهید ، با یک متخصص پزشکی ملاقات کنید. آنها می توانند علائم شما را ارزیابی کنند ، تشخیص دهند و به شما کمک کنند تا علائم مضر (مانند عصبانیت) را کنترل کنید. اگر بیماری روانی ندارید ، آنها هنوز هم می توانند به شما کمک کنند تا عصبانیت خود را کنترل کنید ، به ویژه از طریق مشاوره مدیریت خشم.

:References

YINGHUI GUO,1 HUIYUN ZHANG,2 JIE GAO,1 SHENG WEI,2 CHUNHONG SONG,2 PENG SUN,2 and MINGQI QIAO1. Study of genes associated with the ‘anger-in’ and ‘anger-out’ emotions of humans using a rat model. Published online 2015. doi: 10.3892/etm.2015.2246

 

Xiaoling Wang 1Ranak TrivediFrank TreiberHarold Snieder. Genetic and environmental influences on anger expression, John Henryism, and stressful life events: the Georgia Cardiovascular Twin Study. Jan-Feb 2005;67(1):16-23. doi: 10.1097/01.psy.0000146331.10104.d4

تهیه شده توسط : خانم ش.سلمانی زاده ( مرکز تحقیقات سلولی، مولکولی و ژنتیک ژنوم اصفهان – آزمایشگاه ژنتیک پزشکی ژنوم اصفهان )